Japan मा बस्ने हरेक विदेशीलाई 国民健康保険 (kokumin kenkō hoken — national health insurance) को कागज आउँछ। धेरै नेपाली विद्यार्थीले त्यो हेरेर सोच्छन् — “पछि तिरौंला।” अहिलेसम्म यसले visa renewal मा सीधा असर गर्दैनथ्यो।
त्यो अब फेरिँदैछ।
जापान सरकारले घोषणा गरिसकेको छ — 2027 June देखि, 国民健康保険 र 国民年金 (kokumin nenkin — national pension) को बक्यौता भएका विदेशीलाई 在留資格 (visa) को update र change मा अस्वीकृति दिन सकिने व्यवस्था लागू हुनेछ।
यो लेख किन अहिले महत्त्वपूर्ण छ भने — तपाईंसँग करिब एक वर्षको समय छ। र यो एक वर्षमा गरेको काम पछि वर्षौंसम्म काम लाग्नेछ।
वास्तवमा के घोषणा भयो?
2025 November 4 मा तत्कालीन स्वास्थ्य-श्रम मन्त्री उएनो केनिचिरोले पत्रकार सम्मेलनमा भने — विदेशीको 国民健康保険 बक्यौता जानकारी 在留資格 जाँचमा प्रयोग गर्ने प्रणाली 2027 June मा सुरु गर्ने तयारी भइरहेको छ।
| बुँदा | विवरण |
|---|---|
| कहिले | 2027 June (2026 आर्थिक वर्षभित्र system तयार) |
| के जोडिन्छ | 厚生労働省 (health ministry) र 出入国在留管理庁 (immigration) को record online जोडिन्छ |
| कुन बीमा | 国民健康保険, 国民年金 लगायत सार्वजनिक दायित्वका शुल्क |
| कुन प्रक्रिया | 在留資格 को update र change दुवै |
| कुन visa | सबै — 留学, 技人国, 特定技能, 技能実習, 家族滞在 सबै |
| अस्वीकृतिको आधार | बक्यौता पुष्टि भयो र तिर्न भनिँदा पनि जवाफ नदिए — सिद्धान्ततः अस्वीकृत |
यसअघि 年金 र बीमा को रेकर्ड कडाइका साथ हेरिने भनेको 永住 (PR) आवेदनमा मात्र थियो। अब त्यो जाँच सामान्य visa update मै आउँदैछ। यो नै सबैभन्दा ठूलो परिवर्तन हो।
महत्त्वपूर्ण: एक-दुई पटक तिर्न बिर्सेकै भरमा तुरुन्तै अस्वीकृत हुने होइन। लक्ष्य हो — लामो समय, ठूलो रकम, र नगरपालिकाको ताकेता बेवास्ता गर्ने अवस्था। तर “कति भए धेरै” भन्ने स्पष्ट मापदण्ड अझै सार्वजनिक भइसकेको छैन।
नेपाली विद्यार्थी किन सबैभन्दा जोखिममा छन्?
तीन कारण छन्, र तीनै वटा प्रायः कसैले भन्दैन।
1. 国民健康保険 विद्यार्थीका लागि पनि अनिवार्य छ
३ महिनाभन्दा बढी बस्ने र company को 社会保険 मा नभएका सबैले 国民健康保険 मा जोडिनैपर्छ। विद्यार्थी अपवाद होइनन्। बिरामी नपरे पनि, प्रयोग नगरे पनि — मासिक शुल्क लाग्छ।
2. २० वर्ष पुगेपछि 年金 पनि अनिवार्य
जापानमा बस्ने २० देखि ६० वर्षका सबैले 国民年金 तिर्नुपर्छ — विदेशी भए पनि, विद्यार्थी भए पनि। 2026 को दर मासिक ¥17,920 हो। वर्षमा करिब ¥215,000।
धेरै विद्यार्थीले यो कागज आएपछि “मलाई लागू हुँदैन होला” भनेर राख्छन्। दुई वर्षमा ¥400,000 भन्दा बढी बक्यौता बन्छ।
तथ्याङ्क बताउँछ यो कति व्यापक छ — विदेशीको 国民年金 भुक्तानी दर 2024 आर्थिक वर्षमा करिब 49.7% मात्र थियो। अर्थात् आधाले तिरेका छैनन्। 2027 पछि ती सबै जोखिममा पर्नेछन्।
3. 住民税 (jūminzei — residence tax) एक वर्ष ढिलो आउँछ
यो सबैभन्दा धेरै मानिसलाई अचम्ममा पार्ने कुरा हो।
住民税 अघिल्लो वर्ष (जनवरी–डिसेम्बर) को आम्दानीमा लाग्छ, तर बिल अर्को वर्षको जुनदेखि आउँछ। त्यसैले:
- 2025 मा धेरै काम गर्नुभयो → बिल 2026 जुनमा आउँछ
- त्यति बेलासम्म तपाईंले काम घटाइसक्नुभएको हुन सक्छ — तर बिल पुरानै आम्दानीको हो
- पढाइ सकेर फर्कने बेला वा job सुरु गर्ने बेला ठ्याक्कै यो बिल आइपुग्छ
सामान्यतया वार्षिक आम्दानी करिब ¥1,000,000 भन्दा बढी भए 住民税 लाग्न थाल्छ (नगरपालिका अनुसार अलिकति फरक पर्छ)। दर मोटामोटी आम्दानीको 10% + निश्चित रकम हो।
तीन बिल — एकै ठाउँमा
| के | कसलाई | करिब कति | छुट पाइन्छ? |
|---|---|---|---|
| 国民健康保険 | ३ महिनाभन्दा बढी बस्ने, 社会保険 मा नभएका सबै | आम्दानी अनुसार — विद्यार्थीको प्रायः मासिक ¥2,000–8,000 | ✅ आम्दानी कम भए 減免 (छुट) मिल्न सक्छ — नगरपालिकामा सोध्नुहोस् |
| 国民年金 | २०–६० वर्षका सबै | मासिक ¥17,920 (2026) | ✅ 学生納付特例 — विद्यार्थीका लागि पूर्ण स्थगन |
| 住民税 | अघिल्लो वर्ष आम्दानी भएका | आम्दानीको ~10% + निश्चित रकम | ⚠️ आम्दानी थोरै भए स्वतः लाग्दैन, तर छुट प्रणाली सीमित |
सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण एउटा काम: 学生納付特例
यदि यो लेखबाट एउटै कुरा सम्झनुहुन्छ भने — यही सम्झनुहोस्।
学生納付特例 (gakusei nōfu tokurei — student pension payment exception) भनेको विद्यार्थीका लागि 国民年金 तिर्ने दायित्व पछि सार्ने व्यवस्था हो। यो निःशुल्क छ, र विदेशी विद्यार्थीले पनि पाउँछन्।
यसको सबैभन्दा ठूलो फाइदा — कानुनी रूपमा:
- 特例 स्वीकृत भएको अवधि = बक्यौता होइन। यो “स्थगित” हो। रेकर्डमा सफा देखिन्छ।
- आवेदन नै नदिएको अवधि = 未納 (मिनō — बक्यौता)। यही नै 2027 पछि visa मा समस्या बन्नेछ।
अर्थात् पैसा एक रुपैयाँ नतिरी पनि रेकर्ड सफा राख्न सकिन्छ — तर आवेदन दिनैपर्छ।
⚠️ सबैभन्दा ठूलो जाल: हरेक वर्ष नयाँ आवेदन चाहिन्छ
धेरैले एकपटक आवेदन दिएर “भइहाल्यो” भन्ठान्छन्। होइन। 学生納付特例 प्रत्येक आर्थिक वर्ष (年度) मा नयाँ आवेदन दिनुपर्छ — नयाँ कक्षा सुरु भएपछि।
पहिलो वर्ष दिनुभयो, दोस्रो वर्ष बिर्सनुभयो — दोस्रो वर्षको पूरै अवधि बक्यौता बन्छ, र तपाईंलाई थाहै हुँदैन।
कहाँ दिने
- आफ्नो नगरपालिकाको 国民年金 counter, वा नजिकको 年金事務所 (nenkin jimusho — pension office)
- लैजाने: residence card, 年金手帳 वा 基礎年金番号, विद्यार्थी परिचयपत्र वा 在学証明書
- नयाँ शैक्षिक वर्ष सुरु भएलगत्तै (अप्रिल–मे) दिनुहोस्
जापानी नआए पनि जानुहोस् — कागज देखाए counter मा बुझाइदिन्छन्। धेरै नगरपालिकामा बहुभाषिक सहयोग हुन्छ।
Office मा गएर के भन्ने? — Japanese वाक्य र कागजपत्र
“Office मा जानुहोस्” भन्न सजिलो छ — तर counter मा पुगेपछि के भन्ने भन्ने थाहा नभएर धेरै नेपाली फर्किन्छन्। तलका वाक्य याद गर्नुहोस् वा फोनमा screenshot राखेर जानुहोस्।
年金事務所 (पेन्सन कार्यालय) मा
- 学生納付特例について相談したいです。
— विद्यार्थी स्थगनबारे कुरा गर्न चाहन्छु। - この期間は申請できますか。
— यो अवधिका लागि आवेदन दिन मिल्छ? - 過去の期間も申請できますか。
— विगतको अवधिका लागि पनि मिल्छ? - 未納になっている期間を確認したいです。
— कुन अवधि बक्यौता छ, जाँच्न चाहन्छु। - 必要な書類を教えてください。
— कुन-कुन कागज चाहिन्छ बताइदिनुहोस्।
पूरै अवस्था एकैचोटि बुझाउने वाक्य:
年金の納付書が届きましたが、学生で収入が少ないため支払いが難しいです。学生納付特例の対象になるか、未納期間を含めて確認したいです。
अर्थ: “पेन्सनको बिल आयो, तर म विद्यार्थी हुँ र आम्दानी कम भएकाले तिर्न गाह्रो छ। 学生納付特例 लागू हुन्छ कि, र बक्यौता अवधि कति छ — जाँच्न चाहन्छु।”
Deadline कटिसक्यो भन्ने लागे पनि आफैं निष्कर्ष नझिक्नुहोस्। Notice र timeline लिएर counter मा जानुहोस् — विगतका अवधिको व्यवहार व्यक्तिको record अनुसार फरक हुन सक्छ।
नगरपालिका (国民健康保険 desk) मा
- 国民健康保険料の未納について相談したいです。
— बीमा शुल्कको बक्यौताबारे कुरा गर्न चाहन्छु। - 分割払いは可能ですか。
— किस्ताबन्दी मिल्छ? - 減免の対象になりますか。
— छुटको दायरामा पर्छु? - 支払い記録を確認してください。
— भुक्तानीको record जाँचिदिनुहोस्। - 所得申告が必要ですか。
— आय घोषणा गर्नुपर्छ?
国民健康保険料の未納通知が届きました。対象期間と金額を確認し、分割払いまたは減免の相談をしたいです。
अर्थ: “बीमा बक्यौताको सूचना आयो। कुन अवधि र कति रकम हो जाँचेर, किस्ता वा छुटबारे कुरा गर्न चाहन्छु।”
⚠️ Company को बीमामा जोडिएपछिको जाल
यो धेरैलाई पर्ने तर कमैले बुझेको समस्या हो। Company को 健康保険 मा जोडिएपछि — नगरपालिकाको 国民健康保険 बाट निस्कने (脱退) प्रक्रिया आफैं गर्नुपर्छ। स्वतः हुँदैन।
नगरे के हुन्छ? दुवैतिरबाट बिल आउँछ — मानौं दोहोरो बक्यौता भएजस्तो देखिन्छ, र तपाईंलाई थाहै हुँदैन। Employer को बीमा प्रमाणपत्र लिएर नगरपालिकामा जानुहोस् र join date मिलाउनुहोस्:
会社の健康保険に加入した日を確認したいです。国民健康保険の脱退手続きをお願いします。
लैजानुपर्ने कागजपत्र
- आएका सबै notice र payment slip
- Residence card
- विद्यार्थी परिचयपत्र वा 在学証明書 (पेन्सनका लागि)
- My Number सम्बन्धी परिचय
- Payslip वा आय सम्बन्धी कागज
- अघिल्लो स्वीकृति पत्र (भए)
- Employer बीमामा जोडिएको/निस्केको प्रमाण
- ठेगाना परिवर्तनको प्रमाण (भए)
आय घोषणा किन महत्त्वपूर्ण छ: कम आय भएकाले छुट वा विद्यार्थी स्थगन माग्दा — नगरपालिकामा आयको record अपूर्ण भए screening अड्किन्छ। Part-time आम्दानी थोरै भए पनि आवश्यक घोषणा भएको छ कि पक्का गर्नुहोस्।
अहिल्यै गर्नुपर्ने ४ काम
2027 June सम्म करिब एक वर्ष छ। यो समय पर्याप्त छ — तर सुरु गर्नुपर्छ।
काम 1 — आफ्नो वास्तविक बक्यौता पत्ता लगाउनुहोस्
अनुमान नगर्नुहोस्। पक्का गर्नुहोस्:
- 年金: 年金事務所 मा गएर वा ねんきんネット मा आफ्नो भुक्तानी रेकर्ड हेर्नुहोस्
- 国民健康保険 र 住民税: नगरपालिकाको counter मा residence card लिएर जानुहोस् — बक्यौता छ कि छैन तुरुन्तै भन्दिन्छन्
काम 2 — 学生納付特例 को आवेदन दिनुहोस् (यो वर्षको)
अझै दिनुभएको छैन भने आजै दिनुहोस्। विगतको केही अवधिका लागि पनि पछाडि फर्केर आवेदन गर्न सकिने अवस्था हुन सक्छ — counter मा सोध्नुहोस्।
काम 3 — बक्यौता छ भने 分納 मिलाउनुहोस्
यो सबैभन्दा नबुझिएको कुरा हो: नगरपालिकाले किस्ताबन्दी (分納 — bunnō, instalment) मिलाइदिन्छ। एकैचोटि ¥300,000 तिर्न नसक्ने भए मासिक ¥5,000–10,000 को योजना बनाउन सकिन्छ।
र यहाँ महत्त्वपूर्ण कुरा — नयाँ नियमको लक्ष्य “तिर्न नसक्ने” होइन, “जवाफै नदिने” हो। किस्ता मिलाएर नियमित तिर्दै हुनुहुन्छ भने त्यो सहयोग गरिरहेको प्रमाण हो — बेवास्ता गरेको होइन।
督促状 (tokusokujō — ताकेता पत्र) कहिल्यै नखोली नराख्नुहोस्। नखोलेको पत्र नै सबैभन्दा खराब रेकर्ड बनाउँछ।
काम 4 — ठेगाना परिवर्तन गर्न नबिर्सनुहोस्
घर सर्दा नगरपालिकामा 転出/転入 गर्नुभएन भने बिल पुरानै ठेगानामा जान्छ। तपाईंले कहिल्यै नदेख्नुहुने — तर बक्यौता भने बढिरहन्छ। नेपाली विद्यार्थीमाझ यो निकै सामान्य समस्या हो।
Bonus: नेपाल फर्कँदा तिरेको 年金 फिर्ता आउँछ
धेरैलाई थाहा छैन — जापान छोडेर स्थायी रूपमा फर्कँदा तिरेको पेन्सनको केही भाग 脱退一時金 (dattai ichijikin — lump-sum withdrawal payment) को रूपमा फिर्ता माग्न सकिन्छ।
- कम्तीमा ६ महिना तिरेको हुनुपर्छ
- जापान छोडेर २ वर्षभित्र आवेदन दिनुपर्छ
- अधिकतम ५ वर्ष बराबरको रकम फिर्ता आउँछ
- जापान छोड्नुअघि 転出届 गर्नुपर्छ
अर्थात् 年金 तिर्नु पूरै “गुमेको पैसा” होइन। तर नतिरेकाले फिर्ता पनि पाउँदैनन् — र अब visa पनि जोखिममा पर्छ। विवरण 日本年金機構 मा जाँच्नुहोस्।
आफैं जाँच्ने checklist
- यो वर्षको 学生納付特例 आवेदन दिनुभयो?
- गत वर्षको पनि दिनुभएको थियो? (हरेक वर्ष चाहिन्छ)
- 国民健康保険 कार्ड सक्रिय छ, बक्यौता छैन?
- 住民税 को बिल आएको छ? तिरिएको छ?
- घर सरेको भए नगरपालिकामा ठेगाना अपडेट भयो?
- 年金 वा नगरपालिकाबाट आएका पत्र सबै खोलेर पढ्नुभएको छ?
- बक्यौता छ भने 分納 को कुरा गर्नुभयो?
FAQ
एक पटक ढिलो तिरेँ भने visa अस्वीकृत हुन्छ? (ek patak dhilo tire bhane visa reject huncha?)
सम्भावना कम छ। नयाँ व्यवस्थाको लक्ष्य लामो समयको ठूलो बक्यौता र ताकेतालाई बेवास्ता गर्ने अवस्था हो। तर स्पष्ट मापदण्ड अझै सार्वजनिक भएको छैन — त्यसैले सफा राख्नु नै सुरक्षित छ।
学生納付特例 लिँदा पछि पेन्सन घट्छ? (gakusei nofu tokurei linda pension ghatcha?)
त्यो अवधि पेन्सन पाउने योग्यताको गणनामा गनिन्छ, तर रकम गणनामा पूरै गनिँदैन। चाहेमा १० वर्षभित्र 追納 (tsuinō — पछि तिर्ने) गर्न सकिन्छ। जे भए पनि — 特例 लिनु 未納 भन्दा हरेक हिसाबले राम्रो हो।
म भाषा स्कूलमा छु — मलाई पनि 学生納付特例 मिल्छ? (bhasa school ma chu, milcha?)
प्रायः मिल्छ, तर स्कूल कुन श्रेणीमा दर्ता छ भन्नेमा भर पर्छ। सबै भाषा स्कूल योग्य नहुन सक्छन्। आफ्नो स्कूलको office वा नगरपालिकाको counter मा सोध्नुहोस् — यो एउटा प्रश्नले वर्षमा ¥215,000 को फरक पार्छ।
बक्यौता धेरै भइसक्यो — अब के गर्ने? (bakyauta dherai bhaisakyo, aba ke garne?)
नगरपालिका वा 年金事務所 मा आफैं गएर कुरा गर्नुहोस्। किस्ता मिलाउनुहोस्। बेवास्ता गर्नु सबैभन्दा खराब विकल्प हो — किनभने नयाँ नियमले ठ्याक्कै त्यसैलाई लक्ष्य बनाएको छ।
Company को 社会保険 मा छु भने? (shakai hoken ma chu bhane?)
त्यसो भए 健康保険 र 厚生年金 तलबबाटै कटिन्छ — 国民健康保険 र 国民年金 अलग्गै तिर्नुपर्दैन। तर विद्यार्थीबाट कर्मचारी बन्दाको बीचको खाली अवधि मा अन्तर पर्न सक्छ — त्यो अवधि जाँच्नुहोस्।
अन्तिम कुरा
यो नियमबारे अहिले नेपाली समुदायमा लगभग कसैले कुरा गरेको छैन। 2027 June आउँदा धेरैले पत्तै नपाई visa अस्वीकृत भएको समाचार सुन्नेछौं।
तर हामीसँग समय छ। र सबैभन्दा ठूलो कदम — 学生納付特例 को आवेदन — निःशुल्क छ, एक दिनमा सकिन्छ, र वर्षमा ¥215,000 बचाउँछ।
यो लेख आफ्ना साथीलाई पठाउनुहोस्। तपाईंको एउटा message ले कसैको जापानको भविष्य जोगाउन सक्छ।
महत्त्वपूर्ण सूचना: यो लेख 2026 July को सार्वजनिक जानकारीमा आधारित छ र सामान्य जानकारीका लागि मात्र हो — कानुनी, कर वा आप्रवासन सल्लाह होइन। 2027 को नयाँ व्यवस्थाका विस्तृत मापदण्ड अझै तय हुँदैछन् र परिवर्तन हुन सक्छन्। शुल्क, छुट र प्रक्रिया नगरपालिका अनुसार फरक हुन्छ। आफ्नो अवस्थाका लागि आफ्नो नगरपालिकाको counter, 日本年金機構, 厚生労働省, 出入国在留管理庁 वा योग्य 行政書士 सँग सल्लाह लिनुहोस्।