काम गर्दा चोट लाग्यो, अस्पताल जानुपर्यो — तर employer ले भन्यो: “यो 労災 होइन”, “health insurance प्रयोग गर”, वा “company को record बिग्रन्छ, report नगर।”
धेरै नेपाली कामदारले यहीँ हार मान्छन्। तर एउटा कुरा स्पष्ट बुझ्नुहोस्:
Company को राय र 労働基準監督署 को निर्णय — यी एउटै कुरा होइनन्। Employer ले सहयोग नगरे पनि, प्रमाण सुरक्षित राखेर आफैं दाबी प्रक्रिया सुरु गर्न सकिन्छ।
労災保険 (rōsai) ले काम गर्दा वा योग्य commute मा भएको चोट/बिरामीलाई समेट्छ। राष्ट्रियता, visa को प्रकार, part-time, arubaito, नगदमा तलब वा सानो कार्यस्थल — यीमध्ये कुनैले पनि सुरक्षा स्वतः हटाउँदैन।
पहिले — उपचारमा ढिलाइ नगर्नुहोस्
धेरै रक्तस्राव, टाउकोमा चोट, सास फेर्न गाह्रो, बेहोस हुनु वा थिचिएको चोट भए तुरुन्तै 119। “Boss को अनुमति आएपछि अस्पताल” — यो सोचाइले मानिसको ज्यान गएको छ।
अस्पतालमा सकेसम्म स्पष्ट भन्नुहोस् — यो एउटै वाक्यले पूरै प्रक्रिया फरक पार्छ:
- 仕事中のけがです。 — काम गर्दा लागेको चोट हो।
- 通勤中の事故です。 — काममा आउँदा/जाँदा भएको दुर्घटना हो।
労災 कसलाई लागू हुन्छ?
MHLW को आधिकारिक विवरण अनुसार, workers’ compensation insurance ले काम वा commute सँग सम्बन्धित चोट/बिरामीमा benefit दिन्छ। सामान्यतया एक जना मात्र कर्मचारी राख्ने व्यवसायमा पनि यो प्रणाली लागू हुन्छ, र full-time, part-time वा arubaito — रोजगारीको label मुख्य आधार होइन।
Company ले बीमा दर्ता नै गरेको छैन भने?
दाबी नछोड्नुहोस्। MHLW ले दर्ता नगरेका employer बाट पछाडि फर्केर premium र benefit सम्बन्धी खर्च असुल्ने ढाँचा बताउँछ। Employer को गल्ती र तपाईंको योग्यता — दुई अलग कुरा हुन्। आफ्नो अवस्था 労働基準監督署 सँग जाँच्नुहोस्।
पहिलो २४ घण्टाको evidence योजना
- घटनाको ठ्याक्कै मिति, समय, ठाउँ र के काम गर्दै थिए — लेख्नुहोस्
- मेसिन, भुइँ, भर्याङ, रसायन, गाडी वा चोटको ठाउँ — सुरक्षित दूरीबाट photo/video
- साक्षीको नाम, विभाग र सम्पर्क
- Supervisor लाई LINE वा email मा घटना report गर्नुहोस् (मुखले मात्र होइन)
- Shift, timecard, कामको निर्देशन, CCTV कहाँ छ, safety manual
- अस्पतालको record मा दुर्घटना कसरी भयो सही लेखिएको छ कि — जाँच्नुहोस्
- बिग्रेको लुगा/उपकरण र सबै receipt — नफाल्नुहोस्
Photo लिँदा सुरक्षा वा company को गोपनीयता उल्लङ्घन हुने भए जोखिम नलिनुहोस् — त्यसको सट्टा तुरुन्तै हातले चित्र, नाप र साक्षी लेख्नुहोस्। प्रमाण company को फोन वा locker मा मात्र नराख्नुहोस्।
के-के cover हुन सक्छ
- 療養補償 — उपचार सम्बन्धी benefit
- 休業補償 — काम गर्न नसकेको अवधिको क्षतिपूर्ति (कानुनी प्रतीक्षा अवधिपछि)
- 障害補償 — उपचारपछि अपाङ्गता बाँकी रहे
- 遺族・葬祭 — मृत्यु भएको अवस्थामा परिवार र अन्त्येष्टि
- 通勤災害 — commute मा भएको योग्य दुर्घटना
ठ्याक्कै कति, कति दिन पर्खनुपर्ने, कुन ज्यालाको आधारमा — यी सबै case अनुसार फरक हुन्छन्। दुर्घटनासँग नजोडिएको उपचार 労災 मा पर्दैन। आफ्नो benefit को प्रकार आधिकारिक pamphlet वा officer बाट पक्का गर्नुहोस्।
अस्पताल र भुक्तानी
労災 designated अस्पताल मा सही फारम दिए योग्य उपचारको पैसा अग्रिम तिर्न नपर्ने हुन सक्छ। Designated नभएको अस्पतालमा पहिले आफैं तिरेर पछि फिर्ता लिने प्रक्रिया हुन सक्छ।
Health insurance card प्रयोग गरिसक्नुभयो भने
काम सम्बन्धी चोटमा साधारण स्वास्थ्य बीमा प्रयोग भयो भने पछि मिलान गर्नुपर्ने हुन्छ। अस्पताल र insurer लाई छिटो जानकारी दिनुहोस् र 労基署 को निर्देशन लिनुहोस्।
आफ्नै निर्णयमा बिल बेवास्ता वा दोहोरो दाबी नगर्नुहोस्। तिरेको रकम, फिर्ताको सूचना र सबै receipt सुरक्षित राख्नुहोस्।
Employer लाई लिखित request
मुखले भन्नुभन्दा लिखित पठाउनुहोस् — जवाफ आए पनि नआए पनि, त्यो प्रमाण बन्छ।
〇月〇日〇時頃、〇〇作業中に負傷し、〇〇病院を受診しました。労災保険の請求手続きを進めたいので、事故状況の確認と必要書類への事業主証明をお願いします。回答を文書またはメールでいただけますでしょうか。
अर्थ: “फलानो मितिमा फलानो काम गर्दा चोट लागेर फलानो अस्पताल गएँ। 労災 दाबी अघि बढाउन चाहन्छु — दुर्घटनाको अवस्था पुष्टि र आवश्यक कागजमा employer certification गरिदिनुहोस्। जवाफ लिखित वा email मा दिनुहोस्।”
मुखले इन्कार गरेपछि यो follow-up पठाउनुहोस्:
本日、事業主証明はできないとの説明を受けました。理由をご教示ください。
अर्थ: “आज employer certification गर्न नमिल्ने भनियो। कारण बताइदिनुहोस्।” — इन्कारको कारण लिखित रूपमा माग्नु प्रमाणका लागि निकै उपयोगी हुन्छ। धम्की वा झगडालु भाषा प्रयोग नगर्नुहोस्।
⚠️ Employer ले signature नदिए दाबी रोकिन्छ?
रोकिँदैन — र यही नै यो लेखको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा हो।
दाबी फारममा employer certification को भाग हुन्छ। तर employer ले सहयोग नगरेकै कारण आधिकारिक कार्यालयमा सम्पर्क नै नगर्ने गल्ती नगर्नुहोस्।
नजिकको 労働基準監督署 को workers’ compensation section मा — फारम, इन्कारको प्रमाण र दुर्घटनाको timeline लिएर जानुहोस्। Employer certification किन उपलब्ध छैन भनेर बताउनुहोस् र कसरी बुझाउने सोध्नुहोस्।
MHLW ले हालका दाबी कागजमा छाप/हस्ताक्षर नभए पनि दाबीकर्ता र employer certification क्षेत्रमा नाम/ठेगाना भएमा स्वीकार गर्ने समीक्षा प्रकाशित गरेको छ। ठ्याक्कै फारम र handling benefit अनुसार फरक हुन सक्छ — counter को निर्देशन पालना गर्नुहोस्।
कुन office मा जाने?
सामान्यतया कार्यस्थलको क्षेत्राधिकार हेर्ने 労働基準監督署 सान्दर्भिक हुन्छ — तपाईंको घर नजिकको office फरक हुन सक्छ।
जानुअघि फोन गरेर दुर्घटना भएको कार्यस्थलको ठेगाना, benefit को प्रकार र भाषा सहयोग चाहिन्छ भन्ने कुरा बताउनुहोस्। नेपाली फोन परामर्श र prefecture अनुसारका foreign-worker counter को हालको सूची तल दिइएको छ।
Office मा लैजाने evidence packet
- Residence card वा passport
- Employer को कानुनी नाम, कार्यस्थलको ठेगाना र फोन
- Employment contract, payslip, shift र timecard
- दुर्घटनाको timeline र चित्र
- Photo, message र साक्षीको सूची
- अस्पतालको नाम, निदान, औषधि र receipt
- Employer को इन्कार/जवाफको screenshot
- प्रहरी वा ambulance को record (भए)
- Commute को बाटोको प्रमाण (commuting दुर्घटना भए)
सुझाव: Original नहराओस् भनेर copy बनाउनुहोस्। हरेक प्रमाणलाई E1, E2, E3 जस्तो label दिएर एक पानाको index बनाउनुहोस् — counter मा बुझाउन धेरै सजिलो हुन्छ र तपाईं गम्भीर हुनुहुन्छ भन्ने देखिन्छ।
“तिम्रै गल्ती थियो” भनियो भने
कामदारको गल्ती भएको आरोपले स्वतः workers’ compensation समाप्त हुँदैन। 労災 प्रणाली र civil liability/अनुशासन — यी अलग प्रश्न हुन सक्छन्।
दुर्घटना कसरी भयो — तथ्यमा लेख्नुहोस्। अनुमान, स्वीकारोक्ति वा company ले बनाएको गलत बयानमा नबुझी sign नगर्नुहोस्।
労災かくし — दुर्घटना लुकाउने अपराध
MHLW ले आवश्यक worker injury/death report जानाजान नबुझाउने वा झूटो report गर्ने कार्यलाई 労災かくし भनेर कडाइका साथ हेर्छ।
तर ध्यान दिनुहोस् — company को reporting कर्तव्य र तपाईंको benefit दाबी एउटै फारम वा प्रक्रिया होइन। Office मा “company ले report गरेन” मात्र नभनी — चोटको तथ्य, काम छुटेका दिन, उपचार र इन्कारको प्रमाण देखाउनुहोस्।
धम्की वा दबाब आए
- “Claim गरे shift काट्छु” वा “visa cancel गर्छु” जस्ता message सुरक्षित राख्नुहोस्
- बैठकपछि मिति, को-को थिए र ठ्याक्कै के भनियो — लेख्नुहोस्
- जबरजस्ती राजीनामा, खाली फारम वा झूटो दुर्घटना विवरणमा sign नगर्नुहोस्
- Union, labour consultation वा वकिलबाट चाँडै सल्लाह लिनुहोस्
- हिंसा वा तत्काल धम्की भए प्रहरी वा आपत्कालीन सहयोग प्रयोग गर्नुहोस्
महत्त्वपूर्ण: Employer ले तपाईंको residence status आफैं “cancel” गर्न सक्दैन। तर job गुम्दा immigration प्रक्रिया र जीविकामा असर पर्न सक्छ। Work visa, SSW वा 技能実習 मा हुनुहुन्छ भने labour र immigration — दुवैको सल्लाह लिनुहोस्।
派遣 (dispatch) कामदार हो भने
派遣先 (काम गर्ने site) को supervisor र 派遣元 (पठाउने company) — दुवैलाई घटना report गर्नुहोस्।
Contract, कामको निर्देशन र समयको record कुन company सँग छ, छुट्याउनुहोस्। “यो client site को कुरा हो” र “यो agency को कुरा हो” भनेर एकअर्कालाई टार्न थाले — दुवैको जवाफ सहित 労基署 मा तथ्य देखाउनुहोस्।
मानसिक रोग र व्यावसायिक बिरामी
अत्यधिक काम, harassment सँग जोडिएको मानसिक रोग, दोहोरिने चोट वा रसायनको सम्पर्क — यी पनि दाबी योग्य हुन सक्छन्। तर कारण प्रमाणित गर्न जटिल हुन्छ।
काम गरेको घण्टा, email, चिकित्सा इतिहास, लक्षण कहिलेदेखि सुरु भयो र कार्यस्थलको अवस्था — सुरुमै सुरक्षित गर्नुहोस्। विशेषज्ञ चिकित्सक, union वा वकिलको सहयोग उपयोगी हुन्छ।
उपचारका बेला निकाल्न मिल्छ?
काम सम्बन्धी उपचारका कारण काम छुटेको अवधिमा dismissal मा प्रतिबन्ध र क्षतिपूर्तिका नियम लागू हुन सक्छन्। Employer ले राजीनामाको फारममा दबाब दिए स्वतन्त्र सल्लाह लिनुहोस्।
साथै 労災 दाबी र civil damages वा तेस्रो पक्षको traffic insurance — अलग विषय हुन सक्छन्।
धेरैले गर्ने गल्ती
- Employer ले “होइन” भनेपछि आधिकारिक कार्यालयमा नसोध्नु
- अस्पतालमा company ले सिकाएको “घरमा चोट लागेको” भन्ने झूटो कथा भन्नु
- अस्पताललाई काम सम्बन्धी चोट हो नै नभन्नु
- प्रमाण company को फोन वा locker मा छोड्नु
- साधारण health insurance प्रयोग गरेर पछि मिलान नगर्नु
- Receipt फाल्नु
- साक्षीको सम्पर्क नलिनु, वा CCTV मेटिनुअघि सुरक्षित गर्न नभन्नु
- चाँडै settlement मा sign गर्नु
- Deadline छैन जस्तो गरी महिनौं पर्खनु
- फर्केर काम गर्दा चिकित्सकको प्रतिबन्ध बेवास्ता गर्नु
- Social media मा गोप्य कागज सार्वजनिक गरेर case बिगार्नु
४८ घण्टाको checklist
- ☐ आपत्कालीन उपचार भयो
- ☐ अस्पताललाई काम/commute सम्बन्धी चोट हो भनियो
- ☐ Employer लाई लिखित रूपमा जानकारी दिइयो
- ☐ घटनास्थल, shift र साक्षीको प्रमाण सुरक्षित
- ☐ Employer certification लिखित रूपमा मागियो
- ☐ इन्कार र त्यसको कारण document गरियो
- ☐ कार्यस्थलको क्षेत्राधिकारको 労基署 पत्ता लगाइयो
- ☐ Evidence packet र timeline तयार
- ☐ आवश्यक भए भाषा सहयोगको प्रबन्ध
FAQ
Part-time वा arubaito ले 労災 दाबी गर्न सक्छ? (part time le rosai claim garna sakcha?)
सक्छ। रोजगारीको label मात्रले बहिष्कार हुँदैन। MHLW ले arubaito र part-time कामदार पनि worker भए coverage को ढाँचामा पर्ने बताउँछ। वास्तविक रोजगारीको तथ्य हेरिन्छ।
Company बीमामा दर्ता नै छैन भने? (company insurance ma dartaa chaina bhane?)
दाबी नछोड्नुहोस्। Employer को दर्ता नगर्ने गल्ती र तपाईंको योग्यता अलग हुन सक्छन्। 労基署 लाई तुरुन्तै तथ्य बताउनुहोस्।
दाबी गर्दा visa बिग्रन्छ? (rosai claim garda visa bigrincha?)
कानुनी क्षतिपूर्ति दाबी आफैंमा immigration उल्लङ्घन होइन। तर लामो अनुपस्थिति, job गुम्नु वा employer फेरिए status अनुसारका सूचना र update का प्रमाण चाहिन सक्छन्। Immigration को सल्लाह अलग लिनुहोस्।
Employer ले report गर्न इन्कार गर्न पाउँछ?
Employer ले तपाईंको दाबी कानुनी रूपमा रोक्न सक्दैन। इन्कार गरे इन्कारको प्रमाण लिएर आफैं 労働基準監督署 मा जानुहोस्।
Commute मा दुर्घटना भए पनि पर्छ?
पर्न सक्छ — 通勤災害 अन्तर्गत। तर “उचित commute बाटो” हुनुपर्छ। बाटोमा व्यक्तिगत काममा धेरै बरालिए योग्यता प्रभावित हुन सक्छ। आफ्नो बाटो, ticket र समयको प्रमाण राख्नुहोस्।
सम्बन्धित guides
- Workplace harassment भए के गर्ने?
- काम गुम्यो वा निकालियो भने?
- तलब नआए वा कम आए के गर्ने?
- Minimum wage र premium गणना
Official verification
Source check updated: July 26, 2026. यो सामान्य शैक्षिक जानकारी हो — व्यक्तिगत कानुनी वा चिकित्सा सल्लाह होइन। आपत्कालीन अवस्थामा 119 प्रयोग गर्नुहोस्। दाबीका फारम, समयसीमा र क्षेत्राधिकारका लागि 労働基準監督署 वा योग्य विशेषज्ञसँग तुरुन्तै परामर्श गर्नुहोस्।